Lewotyroksyna a błonnik w diecie pacjentów z niedoczynnością tarczycy

Bardzo dużo mówi się o nieopisanej roli diety w procesie leczenia niedoczynności tarczycy. I bardzo dobrze. Trzeba jednak wiedzieć jak wybrane składniki diety mogą wpływać na efektywność leczenia. Warto również pamiętać o tym że możemy zrobić wiele żeby uniknąć potencjalnych interakcji lub chociaż zminimalizować ryzyko ich wystąpienia.

Jak przyjmować lewotyroksynę?

Pierwszym ważnym zaleceniem związanym z dietą, które znane jest większości pacjentów z hipotyreozą, jest codzienne przyjmowanie syntetycznego hormonu tarczycy – lewotyroksyny (LT4) na czczo, pół godziny lub godzinę przed pierwszym posiłkiem (choć co raz częściej – z równą skutecznością stosowany jest 2-3 godziny po ostatnim posiłku).

Dlaczego?

Po pierwsze, na wchłanianie lewotyroksyny (LT4) wpływa stopień wypełnienia żołądka pokarmem oraz czas pomiędzy przyjęciem leku a spożyciem posiłku.

Wchłanianie LT4 spada, jeśli lek przyjmowany jest po posiłku, z kolei przyjmowanie leku na czczo zwiększa jego dostępność biologiczną [1].

Pora przyjmowania leku wiąże się również z przyzwyczajeniami żywieniowymi pacjenta, dlatego uważa się, że zarówno czas stosowania leku, jak i dieta mają wpływ na przyswajanie lewotyroksyny.

Przede wszystkim mówimy tutaj o potencjalnych interakcjach, jakie mogą zachodzić pomiędzy lekiem a żywnością, ponieważ niektóre pokarmy i napoje mogą przyczyniać się do zmniejszonego wchłaniania LT4.

Szczególną uwagę powinno zwrócić się tutaj na produkty żywnościowe bogate w błonnik [1], nabiał ze względu na wysoką zawartość wapnia oraz owoce (winogrona, papaja, grapefruit) czy warzywa np. soję [1,6].

Czym jest interakcja lek – żywność?

Według książki „interakcje leków z pożywieniem” kompleksowo opisującej ten problem, najczęściej możemy spotkać dwie definicje interakcji lek – pokarm:

Zmiany farmakokinetyczne i farmakodynamiczne leku lub składnika żywieniowego albo pogorszenie stanu odżywienia wynikające z podania leku „

lub

Konsekwencje fizycznego, chemicznego i fizjologicznego oddziaływania między lekiem a spożywaną żywnością i stanem odżywienia

Błonnik pokarmowy a zaburzenia wchłaniania leków

Błonnik pokarmowy jest jednym z czynników najczęściej zaburzających wchłanianie wielu leków, w tym także lewotyroksyny.

Obniżona przez niego dostępność biologiczna lewotyroksyny wynika z niespecyficznej adsorpcji LT4 na błonniku pokarmowym [1,6].

Ryzyko tej interakcji jest tak znaczące, że osoby na diecie bogatobłonnikowej mogą wymagać zwiększenia dawki leku [7].

Potwierdzają to wyniki badań przeprowadzonych przez Liel i wsp., w których porównywano stężenie hormonu TSH we krwi pacjentów otrzymujących jednakową dawkę syntetycznej lewotyroksyny stosujących dietę bogatą lub ubogą w błonnik. Okazuje się, że w następstwie diety bogatej w błonnik u zdecydowanej większości badanych doszło do spadku dostępności LT4 i co za tym idzie wzrostu poziomu TSH.

W przypadku tego badania należy jednak wziąć pod uwagę niewielką grupę badanych, co uniemożliwia ocenę wiarygodności wyników w odniesieniu do większej populacji [8].

Nieoceniona rola błonnika

Możemy więc zakładać, że błonnik nie jest wskazany w diecie osób z hipotyreozą. Nic bardziej mylnego.

Pacjentom z niedoczynnością tarczycy błonnik przynosi wiele korzyści, dla przykładu:

  • żywność wysokobłonnikowa m.in. produkty zbożowe z pełnego przemiału (kasze, makarony, pieczywo),  mają niższy indeks glikemiczny
  • odpowiednia podaż błonnika pokarmowego wspomaga walkę z zaparciami często towarzyszącym pacjentom z niedoczynnością, której towarzyszy zwolniona motoryka przewodu pokarmowego
  • wiąże związki toksyczne w jelitach, zapobiega ich wchłonięciu
  • zwiększa uczucie sytości
  • zmniejsza stężenie glukozy i cholesterolu w surowicy krwi

Dodatkowo frakcja rozpuszczalna błonnika pokarmowego korzystnie wpływa na redukcję stężenia cholesterolu całkowitego i frakcji o niskiej gęstości LDL-cholesterolu we krwi, a także na obniżenie poposiłkowej glikemii oraz obniżenie stężenia insuliny [8,9,10].

Wydaje się więc, że błonnik w diecie przynosi przede wszystkim pozytywne rezultaty, z drugiej jednak strony ulega on interakcji z lewotyroksyną. Stąd ważne aby wiedzieć jak je stosować.

Jak skomponować dietę bogatą w błonnik w przypadku pacjentów z niedoczynnością tarczycy?

Obecnie rekomendowane zalecenia związane ze stosowaniem LT4 to przyjmowanie leku na czczo pół godziny lub godzinę przed pierwszym posiłkiem.

U osób, które nie jedzą śniadania lub z powodu współistniejących chorób przyjmują rano inne leki zmniejszające dostępność biologiczną LT4 lub mających trudności z dostosowaniem się do zaleceń terapeutycznych, istnieje możliwość alternatywnego stosowania lewotyroksyny w porze wieczornej, 2-3 godziny po ostatnim posiłku w ciągu dnia (o tym wkrótce napiszę więcej) [2,11].

Pomijając jednak godzinę stosowania leku – najważniejszy jest czas jaki minie między jego zażyciem a jedzeniem.

Tak naprawdę jest to kluczowy parametr decydujący o sukcesie terapii.

Warto wiedzieć że lewotyroksyna wchłania się przede wszystkim w jelicie cienkim – jednak etapem kluczowym w jej metabolizmie jest przemiana jakiej ulega w żołądku. Fizjologiczne pH żołądka jest niezbędne aby lek mógł zadziałać. Zależność tutaj jest odwrotnie proporcjonalna:

Im ↑ pH soku żołądkowego tym ↓ efektywność działania leku

To tłumaczy istotę odstępu między zażyciem leku a jedzeniem (ale też np. piciem kawy!). Bezwzględne zachowanie odstępu warunkuje skuteczność leczenia.

Podobnie jest w przypadku błonnika i lewotyroksyny.

Wprowadzenie do diety racjonalnych ilości błonnika oraz właściwe zachowanie odstępu między nimi – będzie gwarantowało bezpieczeństwo i skuteczność leczenia.

Błonnik w tabletkach – hit czy kit?

Nie byłabym sobą gdyby na samym końcu, nie napisała o stosowaniu błonnika w formie suplementu diety.

Ku mojej ogromnej radości – moda na stosowanie błonnika w tabletkach czy kapsułkach mija. Dlaczego mnie to cieszy?

Co najmniej z dwóch powodów.

Po pierwsze pacjenci nie stosowali się do zaleceń – zażywali tabletki z błonnikiem razem z innymi lekami co skutkowało ogromną ilością interakcji (zaburzeniami wchłaniania innych leków, modyfikacją efektywności terapii a co za tym idzie kolosalnymi skutkami zdrowotnymi).

Po drugie zażywali go jak każdy inny i mało kto pamiętał, że trzeba go popić sporą ilością wody – stąd często wracali z chronicznymi zaparciami o (jak im się wydawało) nie znanej przyczynie.

Stąd też zawsze będę podkreślać ogromne znaczenie modyfikacji diety (i tym samym ograniczenie konieczności stosowania różnych suplementów czy leków). A jeśli zrobimy to pod okiem fachowca – lekarza, farmaceuty, dietetyka – mamy ogromne szanse na uniknięcie (albo zminimalizowanie ryzyka) możliwych interakcji 😀

Zdrowia dla Was!

Doktor Hashi

Piśmiennictwo:

  1. Liel Y., Harman-Boehm I., Shany S.: Evidence for a Clinically Important Adverse Effect of Fiber-Enriched Diet on the Bioavailability of Levothyroxine in Adult Hypothyroid Patients. J Clin Endocrinol Metab 1996; 81(2):857-859
  2. Olejniczak-Rabinek M., Czynniki wpływające na dostępność biologiczną lewotyroksyny, Farmacja Współczesna 2016; 9: 194-201
  3. Bach-Huynh T.G., Nayak B., Loh J. i wsp.: Timing of Levothyroxine
    Administration Affects Serum Thyrotropin Concentration. J Clin Endocrinol Metab 2009; 94: 3905–3912
  4. Ala S, Akha O, Kashi Z, Asgari H, Bahar A, Sasanpour N., Dose administration time from before breakfast to before dinner affect thyroid hormone levels?, Dose administration time from before breakfast to before dinner affect thyroid hormone levels? Caspian J Intern Med 2015; 6(3):134-140
  5. Rajput R, Chatterjee S, Rajput M. Can levothyroxine be taken as evening dose? Comparative evaluation of morning versus evening dose of levothyroxine in treatment of hypothyroidism. J Thyroid Res. 2011;2011:505239
  6. Liwanpo L., Hershman J.M., Conditions and drugs interfering with thyroxine absorption. Best Pract Res Clin Endocrinol Metab. 2009; 23:781–792
  7. González Canga A, Fernández Martínez N, Sahagún Prieto A.M, García Vieitez J.J, Díez Liébana M.J., Díez Láiz R, Sierra Vega M., Dietary fiber and its interaction with drugs Nutr Hosp. 2010;25(5):535-539
  8. Zakrzewska E, Zegan M, Michota-Katulska E., Zalecenia dietetyczne w
    niedoczynności tarczycy przy współwystępowaniu choroby Hashimoto, BROMAT. CHEM. TOKSYKOL. – XLVIII, 2015, 2, str. 117 – 127
  9. Ratajczak A.E, Moszak M, Grzymisławski M., Zalecenia żywieniowe w niedoczynności tarczycy i chorobie Hashimoto, , Piel. Zdr. Publ. 2017;7(4):305–311
  10. Pastusiak K, Michałowska J, Bogdański P., Postępowanie dietetyczne w
    chorobach tarczycy, Forum Zaburzeń Metabolicznych 2017;8(4):155–160
  11. Cappelli C, Pirola I, Gandossi E, Cristiano A, Daffini L, Agosti B, Casella C, Castellano M., Clinical Study Thyroid Hormone Profile in Patients Ingesting Soft Gel Capsule or Liquid Levothyroxine Formulations with Breakfast, Int J Endocrinol. 2016; 2016: 9043450 https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC4904100/
  12. Vita R., Saraceno G., Trimarchi F., Benvenga S. A novel formulation of L-thyroxine (L-T4) reduces the problem of L-T4 malabsorption by coffee observed with traditional tablet formulations. Endocrine. 2013;43(1):154–160
  13. Zachwieja Z.: Interakcje leków z pożywieniem. MedPharm Polska, 2016, ISBN 978-83-7846-072-5

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *