KRZYWA CUKROWA CZYLI DOUSTNY TEST TOLERANCJI GLUKOZY – CO MUSISZ WIEDZIEĆ?

Zgodnie z obietnicą, którą złożyłam Wam na Facebooku, dziś wszystko co warto wiedzieć o krzywej cukrowej.  

Ten artykuł jest bardzo bliski myśli przewodniej mojego bloga – nie chodzi o to, żeby zażyć lek, ale zrobić to tak, żeby miał szansę zadziałać. Podobnie jest z krzywą – nie chodzi o to, żeby iść i ją po prostu zrobić, ale żeby wynik był wiarygodny i pokazywał stan rzeczywisty.

W tym wpisie będę bazować na Zaleceniach klinicznych Polskiego Towarzystwa Diabetologicznego 2020 — jak optymalnie leczyć cukrzycę i jej powikłania? oraz informacjach pozyskanych od ALAB Laboratoria – z wykorzystaniem praktycznych wskazówek.

To, od czego musimy zacząć, to odrobina teorii, czyli nazewnictwo stanów hiperglikemicznych według Światowej Organizacji Zdrowia (WHO, World Health Organization):

  • prawidłowa glikemia na czczo: 70–99 mg/dl (3,9–5,5 mmol/l);
  • nieprawidłowa glikemia na czczo (IFG, impaired fasting glucose): 100–125 mg/dl (5,6–6,9 mmol/l);
  • nieprawidłowa tolerancja glukozy (IGT, impaired glucose tolerance): w 120. minucie OGTT glikemia 140–199 mg/dl (7,8–11 mmol/l);
  • stan przedcukrzycowy — IFG i/lub IGT;
  • cukrzyca — jedno z następujących kryteriów:
  • objawy hiperglikemii i glikemia przygodna 200 mg/dl (t 11,1 mmol/l),
  • 2-krotnie glikemia na czczo 126 mg/dl (t 7,0 mmol/l),
  • glikemia w 120. minucie OGTT 200 mg/dl (t 11,1 mmol/l).

Czym jest krzywa cukrowa, czyli doustny test tolerancji glukozy (OGTT)?

Doustny test tolerancji glukozy (OGTT) zlecany jest pacjentom, u których podejrzewa się zaburzenia gospodarki węglowodanowej. Lekarz zleca również jej przeprowadzanie w chorobach, w przebiegu których może dochodzić do różnego stopnia nietolerancji glukozy.

Czym jest krzywa insulinowa?

Krzywa insulinowa jest badaniem, które przeprowadza się analogicznie jak OGTT.  Polega na pobraniu krwi na czczo, podaniu 75 g glukozy, a następnie pobraniu krwi po 60 i 120 minutach.

Na jej podstawie otrzymywany jest wykres zależności wydzielania insuliny w czasie oraz oceniane jest, jaka jest zależność wydzielania insuliny z poziomem glukozy we krwi.

Jest to badanie diagnostyczne w kierunku insulinooporności.

Czy na takie badanie należy mieć skierowanie od lekarza?

Tak. Choć zdarzają się laboratoria, które nie wymagają takiego skierowania przy odpłatnym wykonaniu badania.

Jak przygotować się do badania?

Według laboratoryjnych wytycznych na trzy dni przed badaniem:

  • nie stosujemy restrykcyjnych diet – niskokalorycznych lub  niskowęglowodanowych  – mogą wpływać na pogorszenie wchłaniania węglowodanów i zafałszowanie wyniku.
  • nie odstawiamy węglowodanów – dobowe spożycie węglowodanów 3-4 dni przed badaniem powinno wynosić co najmniej 150 g – ale nie w postaci cukrów prostych – jemy pełnoziarniste pieczywo, kasze, ryż, owoce, warzywa.

W Zaleceniach klinicznych Polskiego Towarzystwa Diabetologicznego 2020 — jak optymalnie leczyć cukrzycę i jej powikłania?  Znajdziemy informację:

„OGTT należy wykonywać bez wcześniejszego ograniczania spożycia węglowodanów, w godzinach porannych u osoby będącej na czczo, wypoczętej, po przespanej nocy; dwugodzinny okres między wypiciem roztworu zawierającego 75 g glukozy a pobraniem próbki krwi osoba badana powinna spędzić w miejscu wykonania testu, w spoczynku; wszystkie oznaczenia stężenia glukozy powinny być wykonywane w osoczu krwi żylnej, w laboratorium.”

Jak wygląda badanie?

Chyba mało jest osób, które o krzywej cukrowej nigdy nie słyszały. Nie można jednak powiedzieć, że jest to ulubione badanie wielu pacjentów – wprost przeciwnie.

Samo badanie polega na, po pierwsze, sprawdzeniu glikemii przed nim i kontroli, czy badanie można w ogóle wykonać i czy nie będzie ono dla nas niebezpieczne. W zależności od polityki punktu pobrań ten etap wykonuje albo pani pielęgniarka/pan pielęgniarz – glukometrem (podkreślam, że nie jest to etap krzywej cukrowej, lecz kontrola, czy badanie można przeprowadzić) i/lub należy przynieść wynik badania glukozy na czczo nie starszy niż 30 dni.

Jeśli przedstawiony przez pacjenta wynik nie przekracza 126 mg/dl, punkt pobrań może przyjąć pacjenta na badanie testu obciążenia glukozą. Jeśli wynik przekracza 126 mg/dl, pacjent powinien udać się do lekarza w celu dalszej diagnostyki.

Kiedy najlepiej zgłosić się na „krzywą cukrową”?

Badanie przeprowadza się rano – tolerancja glukozy zmniejsza się po południu i wieczorem na skutek zmniejszonej wrażliwości tkanek na insulinę i mniejszej reaktywności komórek ß trzustki na glukozę.

Przed badaniem warto również sprawdzić, czy punkt pobrań, do którego mamy zamiar się wybrać, nie ma obostrzeń co do godziny, w której najpóźniej możemy się zgłosić, żeby wykonać krzywą cukrową.

To, co warto zaznaczyć jeszcze raz, to to, że wszystkie oznaczenia stężenia glukozy powinny być́ wykonywane z krwi żylnej w laboratorium.

Na początku zostanie nam pobrana krew w celu określenia glikemii na czczo.

Potem zaczyna się „jazda bez trzymanki”, czyli kto da radę, ten pije – oczywiście roztwór 75g glukozy w 300 ml wody w ciągu 5 minut.

Teraz prosty rachubek. Jedna łyżeczka cukru waży 5 gram. 75 gram podzielić przez 5 gram daje nam 15 łyżeczek cukru. 15 ŁYŻECZEK. W maleńkim kubku wody.

Stąd też warto wiedzieć, że jest to niebagatelna ilość – i niebagatelne badanie. Obciążenie dla organizmu – dlatego trzeba podejść do sprawy poważnie, dobrze się przygotować i właściwie przejść całe badania tak, aby nie było konieczności jego powtarzania.

Po drugie, taka ilość glukozy sprawia, że często badaniu towarzyszy przede wszystkim bardzo złe samopoczucie, mdłości, wymioty czy nawet omdlenia.

Co jeśli glukoza postanowi wrócić?

W przypadku, kiedy zwymiotujemy roztwór glukozy, badanie jest niediagnostyczne, tzn. nieważne i będzie konieczność powtórzenia w czasie, który ustali ponownie lekarz. 

Najważniejsze – słuchaj zaleceń!

Po wypiciu roztworu czeka nas „odsiadka” w poczekalni. I tutaj to, czy dostosujemy się do zaleceń, jak spędzić ten czas wydaje się kluczowe.

Co to dokładnie znaczy?

A no z moich obserwacji wynika że standardem stało się wykorzystywanie  „wolnego” czasu w trakcie badania.

Kurcze, no grzech nie skorzystać z tej godziny a potem drugiej między jednym a drugim pobraniem. Problem w tym, że wychodząc na zakupy, jadąc do domu, idąc na pocztę – badanie staje się całkiem bezużyteczne.

By badanie miało sens czas w trakcie badania należy zgodnie z zaleceniami – spędzić w poczekalni. Tylko tak będzie ono miarodajne.

Kiedy jeszcze wynik będzie niemiarodajny?

  • nie wykonujemy badania w czasie infekcji czy antybiotykoterapii ze względu na możliwość zaburzenia wyniku badania;
  • nie wykonujemy badania w okresie intensywnych treningów i zawodów sportowych. Na kilka dni przed badaniem należy zminimalizować intensywność treningów, a dzień przed badaniem najlepiej z nich zrezygnować.

Krzywa cukrowa a metformina

To pytania pojawia się bardzo często – również przy okienku aptecznym.

W przypadku pacjentów stosujących metforminę przed badaniem należy zasięgnąć informacji u swojego lekarza. Najczęściej w przypadku konieczności wykonania OGTT u pacjenta stosującego metforminę lekarz zaleca zaprzestanie stosowania na co najmniej tydzień przed dniem, w którym przeprowadzony zostanie OGTT.

Tutaj warto też dodać, że ważne, aby o wszystkich przyjmowanych lekach poinformować lekarza, bo może on mieć dla nas jakieś zalecenia co do ich przyjmowania w dniu badania.

Niektóre z Waszych pytań:

Jak często można wykonywać krzywą cukrową?

Nie ma dokładnych wytycznych co do tego, jak często można wykonywać krzywą cukrową. O tym – w zależności od potrzeb, celu i stanu pacjenta – decyduje lekarz.

Co jaki czas lekarz powinien zlecać badanie i czy za każdym razem w opcji na czczo i 2x po obciążeniu glukoza ?

To kwestia bardzo indywidualna. Nie ma wytycznych co do tego, jak często może być wykonywana krzywa cukrowa – o tym decyduje zawsze lekarz.

Czy badanie poziomu cukru i insuliny na czczo jest wystarczające?

To zależy. Ta kwestia też jest bardzo indywidualna. Wystarczające do czego? Test obciążenia glukozą daje na pewno szerszy obraz. 

Czy to prawda, że powtórny test obciążenia glukozą należy robić z 6-miesieczną przerwą od poprzedniego badania? Czy jest konieczna? Dlaczego?

Utarło się przekonanie, że niezbędna jest przerwa co najmniej 6-miesięczna ze względu na duże obciążenie organizmu. Niemniej jednak nie ma co do tego żadnych wytycznych – dlatego decyzję zawsze podejmuje lekarz prowadzący w zależności od potrzeb diagnostycznych.

Czy „krzywa” z pomiarów jedynie na czczo i 2h po obciążeniu ma sens? Dlaczego lekarze czasem ją zlecają zamiast 3-punktowej?

Wiele wytycznych co do diagnostyki i rozpoznania zaburzeń gospodarki węglowodanowej określa tylko wartości na czczo i w 120 minucie po wypiciu roztworu glukozy stąd być może takie zalecenia. (Można to sprawdzić choćby w najnowszych Zaleceniach klinicznych dotyczących postępowania u chorych na cukrzycę 2020 – Stanowisko Polskiego Towarzystwa Diabetologicznego).

Źródła:

  1. 2020 Guidelines on the management of diabetic patients. A position of Diabetes Poland. Clin Diabetol 2020; 9, 1. DOI: 10.5603/DK.2020.0001.
  2. https://www.alablaboratoria.pl/pakiet/48/pakiet_krzywa_cukrowa_3_pomiary_glukozy_
  3. Iwanowicz-Palus GJ, Bień AM, Piechowska J, Pieczykolan A. Zaburzenia gospodarki węglowodanowej u kobiet w okresie prokreacyjnym. Piel Zdr Publ. 2018;8(4):313–318
  4. Wesołowski P, Wańkowicz Z. Insulinooporność – metody rozpoznawania i  następstwa kliniczne. Nephrol Dial Pol. 2011;15: 243–246.
  5. Stąpor N., Beń-Skowronek I.: Insulinooporność u dzieci. Pediatr Endocrinol Diabetes Metab 2014;21,3:107-115

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *