Co to jest adaptogen?

Termin adaptogen zastosowano po raz pierwszy w 1947 roku.

Określał on grupę związków aktywnych farmakologicznie poprawiających odporność organizmu, pomagających w przystosowaniu się do wysiłku fizycznego oraz przeciwdziałających stresowi [1].

Warto zwrócić uwagę, że określenie adaptogenu nie zostało całkowicie zaakceptowane przez środowiska medyczne ze względu na trudności w precyzyjnym ustaleniu różnić pomiędzy działającymi w wielu aspektach podobnie adaptogenami, immunostymulatorami, środkami anabolicznymi, nootropicznymi i tonizującymi.

Obecnie uważa się, że lek należący do grupy adaptogenów powinien przyczyniać się do wzrostu odporności organizmu zarówno w odpowiedzi na czynniki fizyczne, chemiczne, jak i biologiczne, a także nie może zakłócać prawidłowego funkcjonowania organizmu i być dla niego toksyczny [2].

Jak działają adaptogeny?

Mechanizm działania substancji adaptogennych nie jest jeszcze całkowicie poznany, wiadomo jedynie, iż doprowadzają one do zmian morfologicznych, biochemicznychi fizjologicznych na dwóch poziomach – komórkowym (poprzez wpływ na układy enzymatyczne) oraz narządowym (poprzez regulacje gospodarki hormonalnej) [1,2,6].

Kiedy surowiec można uznać za adoptogen?

Powstały już szczegółowe wytyczne kiedy surowiec roślinny można uznać za adaptogen. Takie kryteria stworzyli Brekhman i Dardymov – dzięki nim – wiemy że surowiec adaptogenny powinien:

  • wspomagać wzrost odporności organizmu przeciwko szerokiemu spektrum czynników zarówno fizycznych, chemicznych i biologicznych;
  • powinien normalizowaćpracę organów i układów w organizmie, niezależnie od kierunku zmian;
  • nie może zakłócać prawidłowego funkcjonowania organizmu ani być dla niego toksyczny [1,2,6]

Jakie efekty może wywołać adaptogen?

W dostępnej literaturze najczęściej opisuje się takie efekty jak:

  • działanie antyoksydacyjne,
  • zwiększenie wytrzymałości na stres ( działanie adaptacyjne),
  • wspomaganiehomeostazy (równowagi) organizmu,
  • wzrostu odporności,
  • poprawy napięcia mięśniowego,
  • zwiększenie wydajności organizmu (m.in. podczas wysiłku fizycznego),
  • poprawa sprawności seksualnej;
  • poprawę jakości snu,
  • zwiększenie efektywności procesu rekonwalescencje po przebytych chorobach;
  • poprawienia ogólnego samopoczucia,
  • poprawę koncentracji
  • spowolnienie procesu starzenia
  • działanie anaboliczne [2,6]

Testy na adaptogenność

W warunkach laboratoryjnych sprawdza się czy rzeczywiście surowiec będzie działał jako adaptogen. Wykorzystuje się do tego m.in. testy:

  • Rota-rod, w którym określa się czas utrzymania się zwierzęcia na obracającym się walcu przed i 30 minut po podaniu wyciągu
  • Test labiryntu – gdzie mierzy się czas przejścia przez labirynt zwierząt do pożywienia po 24-godzinnej głodówce, przed podaniem i 30 minut po podaniu badanego wyciągu [2].

Przykłady adaptogenów:

  • żeń-szeń syberyjski (Eleutherococcos senticosus),
  • aralię mandżurską (Aralia mandshurica),
  • różeńca górskiego (Rhodiola rosea),
  • cytryńca chińskiego (Schisandra chinensis)
  • Witania ospała (Withania somnifera) – inaczej Ashwagandha [3].

Czy adaptogeny są dla wszystkich?

Jak wszystkie surowce roślinne również adaptogeny mogą wchodzić w interakcje z lekami lub wywoływać działania niepożądane. Nie są także zalecane wszystkim (choćby ze względu na pobudzenie układu odpornościowego ich stosowanie w chorobie Hashimoto jest tematem wielu dyskusji i sprzecznych argumentów).

Nie da się jednak powiedzieć ogólnie i należy rozważyć każdy z tych surowców osobno – co też mam zamiar zrobić w najbliższych wpisach 😊

A na razie – piąteczka!

Doktor Hashi

Źródła:

  1. Obidoska G, Sadowska A., Rośliny o działaniu adaptogenny, Biuletyn Instytutu Hodowli i Aklimatyzacji Roślin 2004, 233:163-177
  2. Tajner A.: Rhodiola rosea L. jako przykład rośliny adaptogennej. Ann. Acad. Med. Siles. 2011, 65, 4, 77–82
  3. Khanum F., Singh Bawa A., Singh B. Rhodiola rosea: A versatile adaptogen. Comprehensive reviews in food science and food safety. Institute of Food Technologists 2005; 4: 55–62
  4. Brown R., Gerbarg P., Ramazanov Z. Rhodiola rosea: A phytomedicinal overview. Herbal. Gram. 2002; 56: 40–52
  5. Kelly G. S. Rhodiola rosea: A possible plant adaptogen. Alter. Med. Rev. 2001; 6: 293–302
  6. Wolski T., Baj T., Ludwiczuk A.,Sałata M., Głowniak K.: Surowce roślinne o działaniu adaptogennym oraz ocena zawartości adaptogenów w ekstraktach i preparatach otrzymanych z rodzaju Panax.  Postępy Fitoterapii 2/2009, s. 77-97

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *